De Westerbouwing heeft haar riante hoge ligging en het schitterende uitzicht te danken aan de voorlaatste ijstijd. Die zorgde voor de enorme stuwwal.
Voor iedereen die voor het eerst op Landgoed de Westerbouwing komt, valt meteen het overweldigende -bijna on-Nederlands aandoende- uitzicht op. Dit uitzicht is werkelijk uniek!
Loop eens naar de rand van het terras: rechts zien we het sluizen- en stuwencomplex van Driel - het dorp Driel zelf met de markante kerktorens, waar op donderdag 21 september 1944 de parachutisten van de 1e Onafhankelijke Poolse Para Brigade landden; in de verte de Nijmeegse elektrische centrale waar de para-infanteristen van de 82e Amerikaanse Luchtlandings-Divisie de heldhaftige Waaloversteek volbrachten en zodoende de verovering van de Waalbrug mogelijk maakten;
iets meer naar links en dichterbij: de toren van de plaats Elst - zo centraal gelegen in dit deel van de Betuwe; meer naar links de bocht in de Neder-rijn, waar de evacuatie plaats vond in de nacht van 25/26 september 1944, toen plm 2400 ingesloten Britse en Poolse Airbornes door Britse en Canadese Genie naar de zuidelijke oever werden overgevaren en waaraan (duidelijk zichtbaar vanaf deze hoogte) een prachtig monument langs de Drielse Rijndijk herinnert;
Dichterbij: het Drielse Veer, dat in de jaren tot en met de 2e Wereldoorlog gemakkelijk paard en wagens kon overzetten - helaas kompleet over het hoofd gezien door de plannenmakers van Operatie Market-Garden in september 1944.
Dan de spoorbrug, een markant punt in dit oer-Nederlandse rivierenlandschap - de brug die op 17 september 1944 door de Duitsers werd opgeblazen; en dan links en in de verte: de contouren van de Arnhemse Eusebiustoren, in 1994 werd de laatste restauratie voltooid - en iets meer naar rechts van deze Arnhemse kerk Eusebius: de boog van de John Frostbrug, de brug waarom zo hard gevochten werd - maar, helaas, zou het een 'Brug te ver' worden ...
De Slag Om Arnhem
Men behoeft niet militair geschoold te zijn om te beseffen dat degene die deze heuvel in handen heeft, eigenlijk de rivier, de uiterwaarden, haar beide oevers, het Drielse Veer en het dorp Driel beheerst. Hier moet je dus eigenlijk je hoofdkwartier vestigen. Helaas werd dat in 1944 door de Britten niet voldoende onderkend.
De Westerbouwing werd in september '44 slechts door een kleine groep Britten van het 1e Bataljon van het Border Regiment verdedigd. De Duitsers zagen veel meer het strategische belang van de Westerbouwing in.
Op 21 september 1944 heroverde een fanatieke eenheid van de Hermann Goering-troepen onder leiding van hun Kolonel Schramm, zonder zware beschietingen vooraf, deze belangrijke heuveltop. Weliswaar verloren de Duitsers in de felle gevechten bijna al hun officieren en de helft van hun manschappen, maar de Westerbouwing was in Duitse handen.
Deze Duitsers zouden al snel profijt krijgen van hun pas veroverde positie, want eenheden van het 4e en 5e Bataljon van het Dorsetshire Regiment kregen op zondag 24 september '44 het bevel om de rivier over te steken en opnieuw de Westerbouwing-hoogte te bezetten.
Ondanks zware Duitse beschietingen slaagden ruim 300 honderd man van het 4e Dorset Bataljon om op de noordelijke oever te landen. Zij werden echter door het zware Duitse vuur gedwongen om zich te verspreiden en slechts enkele tientallen kropen tegen de heuvel op in het moordende vuur van de Duitsers.
Uiteindelijk liep de Britse aanval vast, ten koste van vele gesneuvelden en gewonden. De anderen werden door de Duitsers gevangen genomen. Een marmeren gedenkplaat tegen de zuidelijke muur van het Restaurant "De Westerbouwing" en op enkele tientallen meters afstand een zitbank, herdenken deze gevechten.
Ook tijdens de evacuatie in de nacht van 25 op 26 september 1944 hadden de Duitse troepen vanaf deze heuvel een uitstekend schootsveld, op de rivier en de uiterwaarden. Vele boten en zwemmers werden door het moordend vuur getroffen.
Tijdens de maanden na september 1944 tot aan het einde van de oorlog is het restaurant tijdens artillerie-beschietingen nog vele malen getroffen. Na de oorlog restte er nog slechts een puinhoop van enkele decimeters hoog.
De bezoekers en wandelaars zien nu gelukkig slechts een prachtig en uniek landschap met een ongekend uitzicht over de rivier, het polderlandschap en in de verte de heuvels ten oosten van Nijmegen tot aan het Reichswald toe. Wij hopen dat zij er echt van genieten ...
De Bewoners
Al sinds vele generaties wordt die locatie Westerbouwing genoemd. In 1802 werd mr. Derk Gaymans eigenaar van het stuk grond met boerderij waar nu De Westerbouwing is gehuisvest.
Hij liet daar voor eigen gebruik een theekoepel bouwen. In het begin van de 20ste eeuw betrok Evert Jan Thomassen met zijn gezin de boerderij Westerbouwing.
Bouwing betekent boerderij of landbouwbedrijf en deze boerderij stond ten westen van het dorp Oosterbeek. Ook in die tijd trok de schitterende omgeving vele wandelaars en al die mensen hadden behoefte aan een plek om even op adem te komen en wat te eten en te drinken.
Reden voor boer Thomassen om op bescheiden schaal een horecabedrijf te beginnen. In het adresboek van Oosterbeek staan achter zijn naam in 1873 voor het eerst twee beroepen vermeld: landbouwer en kastelein. Boer Thomassen was niet de eigenaar.
In 1872 verkocht de familie Gaymans de grond plus opstallen aan Evert Jan Backer. Deze liet in 1876 op de heuvel bij de koepel een paviljoen bouwen. Thomassen overleed vrij jong, op 55-jarige leeftijd. Zijn vrouw zette het werk op de boerderij en theeschenkerij voort, samen met haar 6 dochters en zoon Jan.
In 1885 kwam er weer een nieuwe eigenaar, t.w. Leendert Fangman. Hij liet bij het paviljoen een woonhuis bouwen.
De oude boerderij (die door de ligging in het uiterwaard vaak onder water stond) werd afgebroken en door een nieuwe vervangen, aan de andere kant van de Veerweg.
Toen mw. C.C. Fangman, de dochter van Leendert Fangman eigenaresse van De Westerbouwing was, liet zij de woning aan de noordzijde flink vergroten. In 1892 nam Otto Gotlieb Scharf de bedrijfsvoering over en onder zijn leiding verwierf de uitspanning grote landelijke bekendheid.
Scharf zorgde voor een trap vanaf de Veerweg naar boven. In 1908 kwam de volgende eigenaar, Joseph Willem Frederik Scheffer. Ook hij zorgde weer voor een verdere modernisering.
Na hem kwamen er diverse pachters. In 1932 was het zo'n massaal bezochte plek dat er een nieuw cafe restaurant gebouwd moest worden. Het kwam iets hoger op het terrein te liggen en de bouwkosten bedroegen ca. f 35.000,-. De heropening was in 1933 en er kwam een uitkijktoren bij.
Pachter Dirk J. van Kolfschoten moest ineens veel meer pacht betalen, geen f 4.300,- per jaar maar 8% van de bouwkosten, t.w. f 7.100,-. In augustus 1945 was er door de oorlog niets meer over van De Westerbouwing.
Op de puinhopen verrees een noodbehuizing. In 1950 werd alles weer geheel nieuw opgebouwd. Bouwkosten f 112.700,-. Pachters werden W.H. Giebing en D.J. van Kolfschoten. W.H. Giebing ging in 1953 verder en werd in 1973 opgevolgd door zoon J.W. Giebing. In 1986 nam zijn zoon H.E. Giebing de scepter over. Sinds januari 2004 is Landgoed De Westerbouwing in handen van de huidige eigenaren en tevens een nieuwe top-locatie van Buitenpoort Catering.
